Qindra kanale të huaja, pak kontroll: Kush e formëson hapësirën televizive maqedonase?

Gjithashtu, i pyetëm tre operatorët më të mëdhenj televizivë se si i zgjedhin kanalet televizive të huaja që ofrohen në tregun maqedonas, me qëllim që të shqyrtojmë nëse ekzistojnë procedura ose analiza për ndikimin e mundshëm mbi gjuhën, kulturën ose vlerat e audiencës vendase, si dhe për rreziqet e ndërhyrjes së huaj dhe manipulimit të informacionit (NHMI).

Deri në kohën e botimit të artikullit, vetëm „Makedonski Telekom“ kishte reaguar me përgjigje, ndërsa „A1 Makedonija“ dhe „Telekabel“ nuk ishin përgjigjur.

Në pyetjen se cilat janë kriteret për të vendosur se cilat kanale televizive të huaja do të jenë pjesë e ofertës – shikueshmëria, çmimi i licencës, interesi i përdoruesve, popullariteti rajonal ose faktorë të tjerë, „Makedonski Telekom“ tha se që nga fillimi i shërbimit të saj, kompania vazhdimisht e ka analizuar tregun dhe i ka ndjekur trendet, shprehitë dhe nevojat e përdoruesve.

„Ne udhëhiqemi kryesisht nga interesi dhe kërkesat e përdoruesve tanë, si dhe nga disponueshmëria e kanaleve/përmbajtjes në treg. Në të njëjtën kohë, marrim parasysh popullaritetin dhe rëndësinë për audiencën lokale, përmbajtjen e programit, cilësinë dhe kushtet në të cilat kanalet janë të disponueshme. Në këtë mënyrë, përpiqemi vazhdimisht ta përshtatim ofertën sipas interesave të përdoruesve dhe kushteve aktuale të tregut“, thonë nga „Makedonski Telekom“.

Gjatë përzgjedhjes së kanaleve rajonale, a merret parasysh produksioni i përmbajtjeve të tyre dhe ndikimi i mundshëm në gjuhën, kulturën ose vlerat e audiencës vendase, apo përzgjedhja udhëhiqet kryesisht nga kritere komerciale?

„Sigurisht, merret parasysh edhe përmbajtja e tyre programore dhe e produksionit, si dhe rëndësia e saj për audiencën vendase. Përzgjedhja nuk bazohet vetëm në kritere komerciale, por tregohet kujdes që përmbajtja që është pjesë e ofertës, përveç interesit të audiencës, të jetë e përshtatshme dhe në përputhje me rregulloret në fuqi. Në këtë drejtim, korniza rregullatore përcakton qartë kushtet sipas të cilave mund të transmetohet përmbajtja audiovizuale, duke përfshirë edhe detyrimin që ato të mos jenë në kundërshtim me Kushtetutën, ligjet dhe rendin kushtetues të Maqedonisë. Prandaj, gjatë formimit të ofertës, merret parasysh edhe konteksti më i gjerë shoqëror, përveç interesit të përdoruesve dhe kritereve të tjera të tregut“, thonë nga „Makedonski Telekom“.

Sa i rëndësishëm është çmimi i përmbajtjes kur vendoset nëse një kanal i caktuar i huaj do të përfshihet në paketë? Vallë prodhimi rajonal më i lirë në çmim krijon një nxitje ekonomike për të ofruar më shumë përmbajtje të tillë?

„Çmimi i përmbajtjes është një nga faktorët që merret në konsideratë gjatë krijimit të ofertës, por nuk është kriteri i vetëm ose vendimtar. Fatkeqësisht, në kushte të prodhimit modest vendas dhe mbylljes së përditshme të kanaleve televizive kombëtare, rajonale dhe lokale, jemi të detyruar t’u lëmë më shumë hapësirë në ofertë kanaleve dhe produksioneve rajonale dhe të huaja. Kur vendoset për të përfshirë një kanal të caktuar, merret në konsideratë edhe interesi i përdoruesve, oferta e konkurrencës, atraktiviteti dhe rëndësia e përmbajtjes, si dhe vlera e përgjithshme që sjell oferta. Kjo është arsyeja pse, oferta e kanaleve rajonale është kryesisht e dizajnuar përmes paketave shtesë programore, të cilat përdoruesit kanë mundësinë t’i zgjedhin në mënyrë të pavarur dhe në mënyrë shtesë t’i aktivizojnë dhe paguajnë, sipas interesave të tyre. Në këtë mënyrë, është e mundur që përdoruesit që janë të interesuar për përmbajtje të tillë të jenë në gjendje ta zgjedhin atë, pa qenë pjesë e paketave bazë tarifore. Nga ana tjetër, në paketat me tarifa më të larta, disa nga paketat rajonale përfshihen si pjesë e vetë tarifës. Në këtë mënyrë, bëhet një përpjekje për të arritur një ekuilibër midis diversitetit dhe atraktivitetit të ofertës, interesit të përdoruesve dhe justifikimit ekonomik të ofertës televizive të ‚Makedonski Telekom‘“, deklarojnë nga kompania.

Kur zgjidhni dhe përfshini kanale të huaja lajmesh dhe dokumentarësh, a analizoni strukturën e pronësisë, politikën editoriale apo rreziqet e mundshme që lidhen me ndërhyrjen e huaj dhe manipulimin e informacionit (NHMI), veçanërisht kur bëhet fjalë për shërbime mediatike të financuara nga shteti ose ndërkombëtare?

„Gjatë përzgjedhjes dhe përfshirjes së kanaleve të lajmeve dhe dokumentarëve të huaj, ne zbatojmë procedura të brendshme për secilin partner potencial. Këto procedura mbulojnë disa aspekte relevante, duke përfshirë disa nga elementët e listuar në pyetje, si dhe faktorë të tjerë relevantë dhe rreziqe të mundshme. Këto procedura zbatohen në mënyrë të vazhdueshme gjatë përzgjedhjes së secilit partner, në mënyrë që vendimet për përfshirjen e kanaleve të merren bazuar në kritere të qarta dhe të paracaktuara. Në këtë mënyrë, përveç aspekteve komerciale dhe të përdoruesve, merren në konsideratë edhe aspekte më të gjera rregullatore dhe përmbajtjesore relevante për ofertën“, theksojnë nga „Makedonski Telekom“.

Nevojitet ndërgjegjësim

Agjencia për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuale kreu së fundmi një hulumtim me një mostër përfaqësuese të të anketuarve, e cila tregoi se deri në 86 përqind e të anketuarve e lidhin marrësin e tyre kryesor televiziv përmes një operatori kabllor, ndërsa përqindja e atyre që përdorin antenën e tyre dixhitale ose satelitore është dukshëm më e ulët (rreth 10 përqind në total).

Kur informohen për ngjarjet aktuale, shumica e të anketuarve përdorin rrjetet sociale (62,3 përqind) dhe televizionin (61,2 përqind) në baza ditore. Televizioni perceptohet si mediumi më objektiv, me një total prej 56,2 përqind të të anketuarve që besojnë se është plotësisht ose kryesisht objektiv. Televizioni është mediumi në të cilin të anketuarit kanë besimin më të madh (37 përqind), që është më shumë se dyfishi i besimit krahasuar me portalet e internetit (14,8 përqind) dhe rrjetet sociale (7,8 përqind). Shumica e të anketuarve (34,3 përqind) shikojnë televizor nga gjysmë ore deri në dy orë gjatë ditës. Pothuajse çdo i katërti qytetar (24 përqind) kalon më shumë se katër orë para një ekrani, ndërsa vetëm një pjesë e papërfillshme prej 0,3 përqind thanë se nuk shikojnë fare televizor, duke konfirmuar shtrirjen e gjerë të këtij mediumi. Lajmet janë zgjedhja më e zakonshme midis audiencës, me 31 përqind të të anketuarve që e përmendin atë si përmbajtjen që ndjekin më shpesh.

Nëse marrim parasysh se një pjesë e konsiderueshme e audiencës në Maqedoni është e ekspozuar ndaj ofertave të huaja nga hapësira mediatike të afërta gjuhësisht, kryesisht serbe dhe shqipe, të cilat janë mjaftueshëm të kuptueshme për një pjesë të konsiderueshme të audiencës vendase sa të mos kenë nevojë për përkthim, është e qartë se në vendin tonë është zhvilluar një hapësirë specifike mediatike në të cilën informacioni mund të lëvizë përtej kufijve me shumë pak rezistencë: nga televizioni në Serbi ose Shqipëri, në një portal maqedonas, prej andej në Facebook ose në ndonjë rrjet tjetër social. Për NHMI-në, ky qarkullim është më i rëndësishëm sesa vetë origjina e kanalit. Operacionet e huaja përdorin gjithnjë e më shumë rrjete të kanaleve të ndryshme, duke ribotuar, përshtatur përmbajtjen dhe duke amplifikuar njëra-tjetrën.

Kjo do të thotë që operatori televiziv mund të mos ketë asnjë qëllim të përhapë ndikim të huaj. Detyra e tij është t’i ofrojë përdoruesit një paketë tërheqëse. Por vetë kanali, nëse është pjesë e një rrjeti më të gjerë për prodhimin dhe shpërndarjen e narrativave manipuluese, mund të bëhet një nga pikat përmes të cilave kjo përmbajtje arrin audiencën vendase.

Prandaj, pyetja për Maqedoninë nuk është nëse duhet të ketë kanale të huaja, por si të vendoset kontrolli dhe procedurat e duhura për atë se cilat kanale të huaja ofrohen, çfarë transmetojnë ato, nga e marrin informacionin, çfarë narrativash përdorin dhe çfarë ndodh me përmbajtjen e tyre pasi ajo arrin te audienca maqedonase.