'/%3E%3Ccircle%20cx='450'%20cy='300'%20r='107'%20fill='%23d82126'/%3E%3Ccircle%20cx='450'%20cy='300'%20r='86'/%3E%3C/svg%3E){kind=small}
'/%3E%3C/svg%3E){kind=small}
'/%3E%3C/svg%3E){kind=small}
Manipulimi dhe ndërhyrja e huaj në informacion (FIMI) është një kërcënim hibrid që synon minimin e proceseve demokratike. Përfshin fushata të koordinuara nga aktorë të huaj që përdorin dezinformata, propagandë dhe manipulime për të formësuar opinionin publik dhe për të krijuar mosbesim.
Në raportin e fundit, të publikuar më 4 nëntor 2025 (f. 97), Komisioni Evropian i dërgoi vendit një paralajmërim:
- Kërcënimet hibride vazhdojnë të përbëjnë rrezik për Maqedoninë e Veriut, kryesisht përmes ndërhyrjes dashakeqe të huaj, përdorimit të mjeteve ekonomike për të ushtruar ndikim, keqpërdorimit të mjeteve në hapësirën informative dhe sulmeve kibernetike ndaj infrastrukturës së TIK-ut (teknologjisë së informacionit dhe komunikimit). Nevojiten përpjekje të mëtejshme për të kufizuar hapësirën për manipulimin dhe ndërhyrjen e huaj në informacion (FIMI), përfshirë dezinformatat, si dhe për të forcuar qëndrueshmërinë e shoqërisë ndaj këtyre dhe formave të tjera të kërcënimeve hibride, thuhet në raportin e KE-së.
Manipulimi dhe ndërhyrja e huaj në informacion është prej kohësh një problem me të cilin përballet vendi. Shembuj të tillë kujton edhe ambasadori aktual i BE-së në vend, Mihalis Rokas.
„Nga e kaluara e dimë se pikat e rëndësishme politike të kthesës për vendin, si anëtarësimi në NATO dhe orientimi i tij i përgjithshëm strategjik properëndimor, kanë qenë shënjestër e operacioneve FIMI. Publiku ndoshta kujton edhe raste kur aktorë të huaj i kanë shfrytëzuar zyrtarët vendorë përmes shakave (prank). Këto nuk janë episode të padëmshme. Edhe ato janë pjesë e modelit më të gjerë të FIMI-së“, thotë ambasadori Rokas.
Kërcënimet e rreme me bomba në Maqedoni janë gjithashtu pjesë e fushatave të tilla. Në vitet 2022 dhe 2023, qindra shkolla morën kërcënime të rreme se ishin vendosur bomba. Përveç se shkaktuan ndërprerjen e mësimit dhe ndikuan në jetën e përditshme, këto sulme kishin edhe një qëllim tjetër – të krijonin frikë, panik dhe mosbesim te institucionet. Atëherë autoritetet i trajtuan si pjesë e kërcënimeve më të gjera hibride.
Rokas: Ndërtimi i qëndrueshmërisë ndaj FIMI-së duhet të fillojë shumë para anëtarësimit në BE
Por aktorët e huaj që qëndrojnë pas FIMI-së shpesh kanë një qëllim shumë më të madh, siç është procesi i reformave ose anëtarësimi në BE. Sipas ambasadorit Rokas, në periudhën e kaluar ata pjesërisht ia kanë arritur qëllimeve të tyre duke ngadalësuar procedurën e miratimit të ndryshimeve të rëndësishme ligjore në vend.
„Çdo përpjekje për manipulim dhe ndërhyrje të huaj në informacion (FIMI) me qëllim ndikimin negativ në proceset e reformave ose ato zgjedhore në vend mund të interpretohet si pjesë e një fushate më të gjerë kundër BE-së, e cila tashmë është e pranishme. Disa të dhëna tregojnë se ky ndikim nxitet kryesisht nga grupe regresive vendore të lidhura me narrativa dhe aktorë të dëmshëm të huaj, të cilët prej kohësh përpiqen ta largojnë vendin nga rruga e tij drejt BE-së. Fatkeqësisht, kohët e fundit ata arritën të ngadalësojnë miratimin e disa ligjeve kyçe, veçanërisht në fushën e të drejtave të njeriut. Njëkohësisht, procesi i reformave ofron mundësi për forcimin e përgjigjes institucionale. Përmes Agjendës së Reformave dhe mbështetjes më të gjerë të BE-së, Qeveria duhet të krijojë një përgjigje kombëtare të strukturuar ndaj FIMI-së – fushë në të cilën ende nevojitet zhvillim i mëtejshëm institucional“, thotë Rokas.
Siç thotë ambasadori Rokas, institucionet maqedonase kanë nisur bashkëpunimin për t’u përballur me këto kërcënime ndaj zhvillimit të shtetit.
„Tashmë ekziston bashkëpunim me institucionet në lidhje me FIMI-në. Për shembull, BE-ja e mbështet Ministrinë e Transformimit Digjital në harmonizimin e legjislacionit kombëtar me të drejtën e BE-së në fushat e transformimit digjital dhe të mediave. Kjo përfshin sigurinë kibernetike dhe ndërtimin e kapaciteteve për aftësi digjitale, përgatitjen e Strategjisë dhe Planit të Veprimit për zhvillimin e sektorit mediatik, si dhe harmonizimin e legjislacionit kombëtar me Aktin Evropian për Lirinë e Mediave, i cili gjithashtu trajton çështje që lidhen me FIMI-në. Vitin e kaluar organizuam një konferencë për edukimin mediatik në Shkup për të mbështetur debatin në rajon. Gjithashtu ofrojmë ndërtim kapacitetesh për gazetarët, organizatat e shoqërisë civile dhe Agjencinë për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuele. Ndërtimi i qëndrueshmërisë ndaj FIMI-së duhet të fillojë shumë para anëtarësimit në BE“, thekson euroambasadori.
Problemi me FIMI-në në Maqedoni u përfshi edhe në raportin e fundit të PE-së, të miratuar në qershor 2026 (pika 24).
Parlamenti Evropian:
- shpreh shqetësim serioz për përpjekjet e vazhdueshme për të shtrembëruar debatin publik dhe për të minuar besimin në institucionet demokratike dhe në rrugën evropiane të vendit përmes manipulimit të koordinuar të mjedisit informativ, përfshirë operacione të fshehta ndikimi dhe narrativa dashakeqe;
- u bën thirrje BE-së dhe shteteve të saj anëtare të shtojnë përpjekjet për të mbështetur Maqedoninë e Veriut në luftën kundër ndërhyrjes dashakeqe të huaj në vend, përfshirë edhe përmes ndihmës teknike;
- nënvizon se ndikimi dashakeq i huaj e dobëson kredibilitetin e institucioneve dhe e polarizon shoqërinë;
- u bën thirrje autoriteteve të krijojnë një kornizë gjithëpërfshirëse dhe të institucionalizuar për qëndrueshmëri demokratike, me përgjegjësi të përcaktuara qartë, vlerësime të rregullta të rrezikut dhe raportim publik, në përputhje me standardet në zhvillim të BE-së për mbrojtjen e proceseve demokratike;
- për më tepër, bën thirrje për avancimin e edukimit mediatik dhe digjital, promovimin e verifikimit të fakteve, luftën kundër gjuhës së urrejtjes në të gjitha format e saj dhe forcimin e qëndrueshmërisë ndaj kërcënimeve hibride që sfidojnë vlerat demokratike dhe synimin e vendit për anëtarësim në BE.
„Raporte të shumta të specializuara dhe të sakta të BE-së e konfirmojnë ekzistencën e këtij lloji të operacioneve të manipulimit dhe ndërhyrjes së huaj në informacion në Maqedoninë e Veriut. E mirëpresim ndërgjegjësimin në rritje për FIMI-në te shoqëria, mediat dhe institucionet në Maqedoninë e Veriut. Diskutimet publike për këtë çështje tani janë shumë më të pranishme“, përfundon Rokas.
Qëllimi i FIMI-së është të na ndajë, të krijojë frikë, të ulë besimin mes qytetarëve dhe institucioneve, por edhe të ndikojë në zhvillimin demokratik dhe përparimin e shtetit. Mbrojtja më e fortë është mendimi kritik. Prandaj bëhu pjesë e ndryshimit: verifiko, mendo dhe ndaj me përgjegjësi.
Këtë përmbajtje e përgatiti Instituti për Studime të Komunikimit
Gazetar: Ivan Kuzmanovski
Kameraman: Ivan Popoviq
Montazhier: Risto Dushkovski
Ky artikull është përkthyer nga maqedonishtja me ndihmën e inteligjencës artificiale (IA). Versioni origjinal në maqedonisht është i disponueshëm këtu.
