Pse Maqedonia nuk arrin ta zgjidhë problemin me kafshët endacake?

Zbrazëtira në legjislacion, gjoba jashtëzakonisht të vogla, komuna të ngadalta, pronarë të papërgjegjshëm dhe, mbi të gjitha, nivel i ulët i vetëdijes publike për mbajtjen e kafshëve shtëpiake dhe për kafshët endacake. Ky është shpjegimi më i shkurtër i problemit me mijëra qen dhe mace endacake në rrugët e Shkupit dhe të çdo qyteti tjetër në vend.

Zgjidhjet mund të ishin edhe të thjeshta, vetëm sikur të përdoreshin shembujt nga vendet ku sistemi funksionon. Megjithatë, si pothuajse gjithçka në Maqedoni, zgjidhja e këtij problemi has në të gjitha pengesat e zakonshme: reagim i ngadaltë, inerci institucionale, mosmarrëveshje për zgjidhjet dhe institucione pa kapacitete të mjaftueshme, ndërsa faktorët kulturorë dhe sociologjikë vetëm sa e shtojnë kaosin, ndërkohë që problemi grumbullohet ndër vite.

„Jemi një komb krejtësisht i papjekur kur bëhet fjalë për mbajtjen e kafshëve shtëpiake – për përgjegjësinë e mbajtjes së një kafshe dhe çfarë do të thotë ta mbash atë. Këtu ajo ende trajtohet si lodrë që e marrim për disa ditë që të luajnë fëmijët, që të rrijë e lidhur pa ushqim e ujë për ditë të tëra. Përgjegjësia nuk kuptohet fare. Shpesh bëj krahasimin: blen një makinë të re – a duhet ta regjistrosh, a duhet ta mirëmbash? Është e njëjta: regjistrimi i makinës është si çipimi i qenit. Është pronë jote. Duhet të dihet nga vjen, kur e ke marrë dhe duhet të jetë e regjistruar diku. Makinën e çon për regjistrim një herë në vit dhe e çon në servis. Atje flasim për një objekt material, këtu për një qenie të gjallë. Pra, gjithçka që njerëzit mund të bëjnë për makinat apo çdo objekt material – t’i mirëmbajnë dhe ta kenë atë pronë të regjistruar diku – duhet të ndodhë edhe për qeniet e gjalla, aq më tepër. Këtu situata është e kundërta“, i thotë „Samo Prasaj“-it aktivistja shumevjeçare për mbrojtjen dhe të drejtat e kafshëve Meri Jordanovska.

Kafshët endacake kohët e fundit janë bërë një nga tiparet kryesore të Shkupit dhe të pothuajse çdo qyteti në vend. Popullata e qenve në rrugë – dhe kudo ku njerëzit mund të çojnë, hedhin dhe zhvendosin kafshë – vazhdon të rritet, ndërsa zgjidhja e problemit as që ka nisur. Postimet e përditshme për barkë të tëra kafshësh të vogla të hedhura, kafshë shtëpiake të lëshuara në rrugë, qen shtëpiakë që shumohen me popullatën endacake dhe, mbi të gjitha, pronësia e paregjistruar dhe e papërgjegjshme janë krijuesit e një problemi që po merr përmasa masive.

Çmimi i pronësisë së papërgjegjshme

Qentë thjesht nuk i përkasin rrugës. Qentë janë kafshë shtëpiake; nuk duhet të jetojnë në rrugë – për ta është mundim dhe për popullsinë problem. Kjo është pika e nisjes për të cilën pajtohen të gjitha palët e përfshira: Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë, aktivistët dhe strehimorja shkupjane për qen endacakë, Lajka.

Por ku fillon saktësisht problemi? Te pronarët e papërgjegjshëm – edhe për këtë pajtohen të gjithë bashkëbiseduesit tanë. Kafshë shtëpiake të paregjistruara, të mbajtura në kushte të këqija, pa mbikëqyrje se kur dhe ku dalin apo nëse shumohen me endacakët, dhe barkë të tëra këlyshësh të hedhura nëpër qytete. Pastaj është problemi i moskuptimit të përgjegjësive të mbajtjes së një kafshe shtëpiake. Njerëzit marrin qen, dhe kur kuptojnë cilat janë detyrimet, thjesht e lëshojnë qenin në rrugë, ose e çojnë në një qytet tjetër apo në mal dhe e braktisin.

„Vetëm një ligj rigoroz dhe vetëm gjobat më të larta të mundshme për pronësi të papërgjegjshme mund ta kapërcejnë problemin e qenve endacakë në Maqedoni“, thotë Jordanovska.

„Askush nuk do qen endacakë – as aktivistët si unë, që i shpëtojmë çdo ditë, shpenzojmë paretë tona, mbledhim donacione dhe përpiqemi t’u gjejmë shtëpi, as ata që nuk janë dashamirës të qenve. Nuk ka njeri që do qen në rrugë. Problemi është se këtu nuk ka masa dhe gjoba rigoroze për pronarët e papërgjegjshëm, dhe pronarët e papërgjegjshëm janë arsyeja e vetme pse kemi një popullatë kaq të madhe kafshësh endacake. Njerëzit janë arsyeja që kemi kafshë endacake, dhe për sa kohë nuk ka gjoba për atë që merr një qen, e mban pak kohë dhe pastaj e braktis, ose qeni i të cilit pjell dhe pastaj e merr të gjithë barkën dhe e lë në një kuti në mes të rrugës, ose që nuk e çipon kafshën e vet, kështu që ajo humbet dhe nuk mund të gjendet… Në rrugët tona kemi çdo racë të mundshme qensh, gjë e padëgjuar në çdo metropol tjetër. Kjo mund të zgjidhet vetëm me gjoba. Prandaj u habita shumë këndshëm kur u propozua ligji që kërkon sterilizim të detyrueshëm. Shoh se shumë qytetarë reagojnë ashpër, por jo të gjithë mund të reklamojnë një barkë këlyshësh në Pazar3 dhe t’i shesin pa paguar tatim dhe pa e ditur askush ku përfundojnë. Nëse dikush dëshiron ta shumojë qenin e vet, duhet të regjistrohet si mbarëshënues dhe të paguajë tatim. Kjo është krejtësisht normale kudo në botë, dhe kështu do të dihet gjurma e një kafshe – ku përfundon – dhe nëse përfundon në rrugë, do të zbulohet dhe do të ketë gjobë të përshtatshme“, shpjegon Jordanovska.

Sipas Agjencisë së Ushqimit dhe Veterinarisë, në vend ka 133.000 qen të regjistruar, pronarët e të cilëve i kanë çipuar dhe i kanë futur në sistem. Problemi kyç, megjithatë, janë qentë që nuk janë të regjistruar askund, shumimi i tyre i pakontrolluar dhe, në fund, dhënia e tyre pronarëve të tjerë – gjithashtu pa asnjë evidencë – ose, në rastin më të keq, braktisja e një barku të tërë.

Dhe braktisja e kafshëve shtëpiake është gjëja më e vështirë për t’u kontrolluar dhe sanksionuar. Ka shumë dëshmi për këlyshë dhe kotelë të braktisur, rrjetet sociale janë plot me fotografi, por problemi regjistrohet vetëm kur dikush i gjen. Shumë rrallë ka dëshmitarë të drejtpërdrejtë të braktisjes, dhe edhe kur ka, problemi është ku të denoncohet. Sipas dispozitave ligjore jo shumë të sakta, kjo është Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë, por Agjencia nuk është institucion i reagimit të shpejtë si Ministria e Punëve të Brendshme, kështu që edhe nëse vijnë inspektorët, ata as nuk mund ta identifikojnë personin që i ka braktisur kafshët, as nuk e dinë kë dhe si ta gjobisin.

Në rrjetet sociale jemi dëshmitarë se si qentë u jepen pronarëve të tjerë pa asnjë kontroll dhe si braktisen barkë të tëra

Për ta parandaluar këtë, duhet të ketë evidencë për çdo kafshë, prandaj çipimi i kafshëve shtëpiake u fut si detyrim ligjor. Por njerëzit thjesht nuk e bëjnë, edhe pse janë parashikuar gjoba. Sipas aktivistëve, zgjidhja është një polici për kafshët ose polici komunale me kompetenca për të kontrolluar dhe regjistruar raste të tilla. Kjo duhet të jetë përgjegjësi e komunave, sepse sipas Ligjit për mbrojtjen dhe mirëqenien e kafshëve ato janë gjithashtu kompetente dhe përgjegjëse për popullatën endacake.

As çip, as gjobë

Çipimi i kafshëve shtëpiake është tashmë detyrim ligjor, por as nuk zbatohet, as nuk kontrollohet. Vetëm katër pronarë të kafshëve pa çip u gjobitën vitin e kaluar (2024). Inspektorët e Agjencisë nuk kanë të drejtë të hyjnë në shtëpi dhe të kontrollojnë nëse ka kafshë shtëpiake dhe nëse është e regjistruar.

„Në vitin 2024 u lëshuan katër urdhra pagese për kundërvajtje ndaj pronarëve të kafshëve shtëpiake sipas Ligjit për identifikimin dhe regjistrimin e kafshëve, dhe u zbatua një masë edukative. U kryen vetëm inspektime të jashtëzakonshme, sepse sipas nenit 79 paragrafi 1 të Ligjit për mbikëqyrje inspektuese, veterinerët zyrtarë nuk janë të autorizuar të kryejnë inspektime të rregullta te pronarët e kafshëve shtëpiake“, thonë nga Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë.

Forcimi i masave dhe i gjobave është vendimtar. Por aktualisht asnjë ligj i ri apo ndryshim i Ligjit për mbrojtjen dhe mirëqenien e kafshëve nuk është në procedurë. Aktualisht në tavolinë janë dy propozime ligjore: njëri nga Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë, dhe tjetri i hartuar përmes grupeve të punës me përfshirjen e disa palëve të interesuara, i cili duhej të kalonte në Kuvend përmes deputetes Monika Zajkova, por në legjislaturën e kaluar.

Ligji i propozuar nga Agjencia u hartua që në vitin 2019. Madje erdhi para deputetëve për votim, por u tërhoq – Agjencia thotë se nuk e di pse. Tani ligji është në Sekretariatin për Legjislacion; duhet të kalojë sërish të gjithë procedurën, me modifikime nëse nevojitet, dhe të shkojë sërish nga Qeveria në Kuvend. Propozues i këtij ligji është Ministria e Bujqësisë.

„Qëllimi i ligjit është forcimi i pronësisë së përgjegjshme mbi kafshët shtëpiake – ky është qëllimi i tij parësor. Me miratimin e një dispozite, presim që zbatimi i saj të ulë numrin e qenve endacakë. Mbajtja e një kafshe shtëpiake të aftë për riprodhim do të ndalohet, përveç nëse pronari regjistrohet si pronar i regjistruar ose si objekt mbarështimi. Pra, mbajtja e kafshëve të afta për riprodhim do të lejohet, por do të rregullohet me ligj, që do të thotë se do të duhet të regjistrohen si një lloj subjekti“, i thotë Samo Prasaj-it Dimitar Terzievski nga Sektori për Mirëqenien e Kafshëve në Agjencinë e Ushqimit dhe Veterinarisë.

„Megjithatë, forcimi i parimeve të pronësisë së përgjegjshme dhe fluksi i qenve të rinj në rrugë është vërtet një problem i madh, dhe mund të zgjidhet në disa mënyra – me ngritjen e vetëdijes publike, për të cilën kemi zhvilluar tashmë disa fushata, por në fund i mbetet ndërgjegjes së pronarëve. Në të ardhmen, mendoj se duhet të forcohen edhe sanksionet ndaj pronarëve të papërgjegjshëm. Fatkeqësisht, gjobat e parashikuara në ligjin aktual janë shumë të ulta. Si Agjenci, do të insistojmë që të jenë më të larta – drakoniane, në fakt – që në të ardhmen ta parandalojmë këtë efekt anësor të braktisjes së kafshëve shtëpiake. Besoj se gjobat duhet të rriten për mosidentifikimin e kafshës shtëpiake (mosçipimin) dhe për braktisjen e saj“, thekson Terzievski.

Propozimi i dytë ligjor, i hartuar me përfshirjen e shoqatave, të Lajkës dhe të deputetëve – ku në grupet e punës morën pjesë edhe përfaqësues të Agjencisë – është më rigoroz, me gjoba shumë më të larta, por edhe ai nuk arriti në votim në seancë plenare. Kjo ndodhi para fundit të legjislaturës së kaluar. Zajkova, e cila është ende deputete, paralajmëron një përpjekje të re për ta futur ligjin në rendin e ditës së Kuvendit.

„Ligji përfshinte si qentë, ashtu edhe macet, si dhe kafshë të tjera, por edhe përdorimin dhe abuzimin e kafshëve për gara, përleshje, lojëra dhe të ngjashme. Megjithëse mund të themi se aktualisht kemi një kornizë ligjore mjaft të mirë, si shumë gjëra të tjera ajo nuk zbatohet plotësisht. Kjo zgjidhje ligjore shkoi një hap më tej në rritjen e gjobave. Gjoba nuk mund të jetë pesëmbëdhjetë euro nëse e lë qenin tënd të shumohet në rrugë ose thjesht e braktis. Duhet të ketë sistem çipimi, duhet të ketë sistem se ku përfundojnë. Ai ekziston, por në praktikë nuk zbatohet vërtet. Vende të tjera, vende të tjera evropiane – po filloj me Belgjikën, sepse e njoh sistemin atje. Atje nuk mund ta shumosh qenin si të duash. Duhet të regjistrosh se do ta shumosh, duhet të dihet ku shkojnë këlyshët dhe duhet të kontrollohen. Nuk është si këtu, ku i mbledh në një furgon dhe i çon nga Shkupi në Tetovë apo nga Tetova në Mavrovë“, i thotë Samo Prasaj-it deputetja Zajkova.

Të dy propozimet parashikojnë gjoba drastikisht më të larta për pronësi të papërgjegjshme dhe mizori ndaj kafshëve, por aktivistët dhe Agjencia nuk pajtohen se si saktësisht duhet të rregullohet pronësia – parimet dhe kushtet për mbajtjen e kafshëve të pasterilizuara dhe regjistrimin e mbarëshënuesve.

Sipas Agjencisë, pikërisht insistimi në këtë – detyrimi ligjor që pronarët e dy ose më shumë kafshëve të regjistrohen si mbarëshënues – do t’i shtyjë pronarët t’i sterilizojnë kafshët e tyre.

„Kriteri për të qenë objekt mbarështimi do të jetë të kesh më shumë se dy femëra të afta për riprodhim – atëherë do të duhet të jesh i regjistruar si objekt mbarështimi. Kështu është në projektligj; nëse do të kalojë, nuk e dimë. Po përgatitet edhe një rregullore e BE-së që do të jetë e detyrueshme për shtetet anëtare. Aktualisht edhe ajo është propozim. Çdo vend i BE-së e zgjidh këtë problem në nivel kombëtar. Këtu kriteri do të jetë më shumë se dy femëra të afta për riprodhim, dhe kjo e bën objekt mbarështimi. Në atë rast do të duhet të plotësojë kushte të caktuara të përcaktuara në një rregullore, ne do t’i miratojmë në një mënyrë ato objekte mbarështimi dhe pastaj do të monitorojmë se ku përfundojnë të gjitha barqet që prodhojnë“, shpjegon Terzievski.

Kjo do të thotë se pronarët e qenve që mbajnë një femër, ose një a më shumë meshkuj të aftë për riprodhim, nuk do të miratohen si objekt mbarështimi në kuptimin klasik, por do të regjistrohen si mbarëshënues të regjistruar qensh dhe do të jenë subjekt i inspektimeve nga shërbimet inspektuese të Agjencisë – nëse kanë barkë dhe ku përfundojnë ato.

Por Lajka thotë se kjo nuk e zgjidh problemin; thjesht legalizon mbajtjen e kafshëve të pasterilizuara. Ata nuk pajtohen me shumicën e zgjidhjeve në ligjin e propozuar nga Agjencia.

„Për të qenë i sinqertë, nuk jam i sigurt që ne në Lajka apo aktivistët e kemi marrë versionin përfundimtar të ligjit të hartuar nga Agjencia. Ajo me të cilën ne në Lajka pajtohemi më pak janë dispozitat për objektet e mbarështimit, të cilat besojmë se do të jenë kundërproduktive. Duhet ta frenojmë shumimin e kafshëve shtëpiake, jo ta legalizojmë. Jo të gjithë mund apo duhet të jenë mbarëshënues dhe ta shumojnë lirisht kafshën e tyre, duke pasur parasysh se shumë nga barqet do të përfundojnë ose te pronarë të papërgjegjshëm, ose në rrugë. Propozimet tona për ligjin, të cilat u prezantuan në grupin e punës të organizuar nga deputetja Zajkova, kishin të bënin me disa pika kyçe“, shpjegon Elena Piponska nga Lajka.

Edhe nëse të gjitha palët i harmonizojnë qëndrimet, si zakonisht këtu edhe ligji më i mirë zbatohet vështirë, e monitorimi i zbatimit të tij është edhe më i vështirë. Kjo ngre pyetjen: edhe nëse miratohen të gjitha këto masa rigoroze, kush do t’i zbatojë dhe si?

Agjencia thotë se ka zgjidhje për sistemin e kontrollit; aktivistët janë skeptikë duke pasur parasysh përvojën e tyre me punën e deritanishme të Agjencisë.

„Kapacitetet e Agjencisë janë ato që janë; stafi patjetër do të duhet të forcohet, dhe ngarkesa e punës me siguri do të rritet. Bëmë një analizë qysh kur në bazën e të dhënave kishte rreth 90.000 kafshë shtëpiake. Kur e identifikon kafshën tënde, duhet të shënosh nëse është e sterilizuar apo jo, kështu që tashmë mund të bëjmë një analizë atje. Që atëherë pamë se nëse shkojmë me propozimin tonë që më shumë se dy femëra të afta për riprodhim të jenë kriter për regjistrim si objekt mbarështimi, sistemi tregoi se do të kishte rreth katër mijë subjekte të tilla. Por kjo nuk është e tmerrshme, sepse tashmë kemi praktikë në kryerjen e inspektimeve për lloje të tjera kafshësh. Sistemi informativ veterinar përfshin edhe gjedhët, delet, dhitë dhe derrat, dhe ne mund të planifikojmë edhe një numër të caktuar inspektimesh bazuar në vlerësimin e rrezikut – mund të vendosim ku do të jenë inspektimet tona dhe çfarë përqindje të atyre objekteve të mbarështimit do të mbulojmë çdo vit. Do të kemi një mekanizëm kontrolli“, thekson Terzievski nga Agjencia.

Kapacitetet e pamjaftueshme të Agjencisë së Ushqimit dhe Veterinarisë, së bashku me mungesën e një strategjie të përgjithshme dhe përfshirjen e shumë institucioneve, bëjnë që problemi të vazhdojë të rritet.

„Gishti drejtohet nga Agjencia, dhe është fakt se ajo ka pak inspektorë, por kur kemi një problem kaq të rëndësishëm që zgjat kaq shumë, shteti duhet të krijojë kushte dhe të ndajë mjete për ta zgjidhur. Pra, të thuhet se këtë vit do të punohet vazhdimisht me popullatën e kafshëve endacake, me më shumë inspektorë të angazhuar dhe me formimin e një policie për kafshët nëse është e nevojshme. Kjo ishte parashikuar edhe në ligjin e propozuar – që inspektorët komunalë të shqiptojnë gjoba – kështu që problemi të trajtohet nga disa anë të ndryshme. Asgjë tjetër nuk e zgjidh këtë problem, sepse edhe sikur të kishim 150 Lajka, një në çdo qytet, kapaciteti është ai që është – 150 qen. Ndoshta 10 do të kapen në një ditë, dhe të nesërmen lëshohen 15 të rinj. Dhe kështu vazhdojmë të sillemi në rreth. E vetmja gjë për të cilën dyshoj është nëse ky ligj mund të zbatohet, duke pasur parasysh se këtu gati nuk ka gjoba. Ndoshta gjysma e njerëzve që kanë kafshë shtëpiake nuk i kanë çipuar fare, edhe pse është detyrim ligjor. Prandaj mendoj se asnjë veteriner nuk duhet të ekzaminojë qen pa çip“, thotë Jordanovska.

Pse komunat e injorojnë Lajkën?

Komunat janë përgjegjëse për kafshët endacake dhe duhet të gjejnë mënyrë për ta kontrolluar popullatën në rrugë. Në vend ka 29 strehimore komunale të miratuara, nga të cilat 26 funksionojnë. Çdo komunë duhet të përgatisë një program dhe plan vjetor, pasi të ketë vlerësuar më parë popullatën e qenve në territorin e saj, dhe plani duhet të bazohet në atë vlerësim.

„Disa komuna në Maqedoni punojnë aktivisht, miratojnë programe dhe bëjnë një lloj vlerësimi të numrit të kafshëve endacake. Fatkeqësisht, disa komuna nuk e kanë vendosur një sistem të tillë, dhe në të ardhmen do të insistojmë përmes shërbimeve tona inspektuese që çdo komunë ta zbatojë ligjin si duhet. Meqë detyrimet ligjore parashikojnë kap–sterilizo–strehim ose kthim, të gjitha komunat punojnë sipas këtij parimi, dhe besojmë se nëse problemi trajtohet si duhet në këtë mënyrë, në periudhë afatmesme, brenda dy deri tre vjetëve, do të jetë e dukshme rënia e numrit të qenve“, shpjegon Terzievski.

Në Shkup, strehimorja e vetme është Lajka. Për të siguruar funksionimin e saj dhe për t’ua lehtësuar punën komunave – që të mos e trajtojnë problemin copë-copë, por përmes Lajkës – komunat kanë kontrata me strehimoren dhe duhet të paguajnë një tarifë mujore. Por që nga hapja, Lajka përballet me probleme në bashkëpunimin me komunat. Me një përjashtim, komunën e Gazi Babës, të gjitha të tjerat i kanë borxh ndërmarrjes publike të themeluar nga Qyteti. Lajka vazhdimisht përpiqet ta zgjidhë këtë situatë.

„Aktualisht jemi të fokusuar në këtë çështje, duke u përpjekur të vendosim kontakt me BNJVL-në (Bashkësia e Njësive të Vetëqeverisjes Lokale) që disa nga propozimet tona të vihen në tavolinë dhe të shqyrtohen prej tyre. Neni 28 i Ligjit aktual për mbrojtjen dhe mirëqenien e kafshëve e përcakton qartë kompetencën e komunave, të komunave në Qytetin e Shkupit dhe të Qytetit të Shkupit për të ndërmarrë veprime për kapjen dhe trajtimin e çdo kafshe të gjetur në hapësirë publike. Deri tani kemi bërë disa përpjekje që, fatkeqësisht, nuk kanë dhënë rezultat. Vërehet se kohët e fundit, ndërsa problemi me qentë endacakë bëhet alarmant, disa komuna po e përmirësojnë bashkëpunimin me strehimoren“, thonë nga Lajka.

Pothuajse të gjitha komunat e Shkupit i kanë borxh shuma të mëdha Lajkës

Borxhi i përgjithshëm i të gjitha komunave është 20.043.375 denarë. Gazi Baba është komuna e vetme në Qytetin e Shkupit që i përmbush rregullisht detyrimet. Pas saj vjen komuna e Qendrës, e cila aktualisht ka borxh 500.000 denarë. Me komunën e Butelit, Lajka ka lidhur marrëveshje për shlyerjen e borxheve nga vitet 2021, 2022 dhe 2023. Borxhi i komunës së Karposhit daton nga vitet 2022 dhe 2023. Pas 31 dhjetorit 2023, kur skadoi kontrata e nënshkruar fillimisht, Karposhi nuk ka kontratë me Lajkën dhe nuk ndërmerr asnjë veprim të pavarur për ta zgjidhur problemin. Me komunat e Kisella Vodës, Gjorçe Petrovit dhe Karposhit po zhvillohen procedura gjyqësore për kërkesat nga vitet 2022 dhe 2023.

Komunat që nuk bashkëpunojnë fare, pra nuk kanë kontratë të nënshkruar me Lajkën, janë Karposhi, Shuto Orizarja dhe Saraji. Komunat janë të detyruara të ndajnë 166.666 denarë në muaj. Kur u themelua ndërmarrja dhe u miratua vendimi për bashkëpunim ndërkomunal, në përputhje me kompetencat në nenin 28 të Ligjit për mbrojtjen dhe mirëqenien e kafshëve, ishte parashikuar që dhjetë komunat e Shkupit së bashku të sigurojnë 20.000.000 denarë në vit për funksionimin e Lajkës.

Mospërmbushja e detyrimeve nga komunat është arsyeja numër një e gjendjes së keqe financiare të ndërmarrjes, thotë Piponska.

Kështu duket problemi nga perspektiva e institucioneve dhe e aktivistëve. Edhe pikëpamjet e qytetarëve nuk janë larg kësaj. Sipas një hulumtimi të porositur nga Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë disa vite më parë, qytetarët mendojnë se problemin duhet ta zgjidhin komunat. Sipas shumicës dërrmuese të të anketuarve (85%), komuna duhet të jetë përgjegjëse për kontrollin e qenve endacakë.

Qytetarët ua ngarkojnë komunave përgjegjësinë për qentë endacakë

Anketa tregon se qytetarët e gjejnë rrënjën e problemit në të njëjtin vend si aktivistët – te pronarët e papërgjegjshëm. Por ajo që e përkeqëson situatën është se askush nuk punon aktivisht për ta zgjidhur.

Në vend, strehimoret punojnë sipas sistemit „kap, sterilizo, strehim, kthe“. Të gjithë të përfshirët pajtohen se në një vend si yni, ku problemi zien prej dekadash dhe numri i kafshëve endacake vazhdon të rritet, ky parim është aktualisht zgjidhja më e mirë e pranuar, e zbatuar në të gjitha vendet me popullata të mëdha kafshësh në rrugë. Ekspertët vlerësojnë se që ky sistem të ketë sukses, të paktën 75 për qind e femërave të afta për riprodhim në një vendndodhje të caktuar duhet të përfshihen dhe të sterilizohen brenda një periudhe të shkurtër, dhe fluksi i qenve të rinj duhet të ndalet.

Këtë përmbajtje e përgatiti Instituti për Studime të Komunikimit.

Gazetare: Katerina Gjurovski

Kameraman: Nake Batev

Montazhi: Fani Goshevska Zhivkoviq

Fotografi: Darko Andonovski

Histori të lidhura (në maqedonisht):

Institucionet bëjnë sikur nuk shohin, ndërsa përleshjet e qenve vazhdojnë

Qentë e rrugës lehën, problemi vazhdon!

Disa persona marrin dëmshpërblim për kafshime nga qen endacakë me të njëjtën fotografi

Kush i lëshoi qentë?

Ky artikull është përkthyer nga maqedonishtja me ndihmën e inteligjencës artificiale (IA). Versioni origjinal në maqedonisht është i disponueshëm këtu.