Rasti i Aerodromit që e vuri në provë sistemin: Një fëmijë pa mbështetje, tridhjetë pa mbrojtje

Rasti i një nxënësi të klasës së tretë në shkollën fillore „Llazo Angellovski“ në komunën shkupjane të Aerodromit e alarmoi publikun gjatë vitit të kaluar shkollor dhe e vendosi nën mikroskop funksionimin e të gjithë sistemit arsimor dhe social. Procedura institucionale për t’u marrë me sjelljen agresive të nxënësit u zvarrit për një kohë të gjatë, gjatë së cilës më shumë se 30 fëmijë ishin të ekspozuar ndaj formave të ndryshme të dhunës. Megjithëse viti shkollor ka përfunduar dhe grupi i punës i ngritur nga Ministria e Arsimit ka dhënë mendimin e tij, përgjigja në pyetjen se çfarë do të ndodhë nga shtatori mbetet e paqartë. A do të marrë ky fëmijë mbështetje të përshtatshme për nevojat e tij, dhe nxënësit e tjerë një mjedis të sigurt shkollor? Dhe a do të ketë më në fund përgjegjësi për dështimet?

Viti shkollor përfundoi, por problemi nuk u zgjidh

Që nxënësi i klasës së tretë duhet të ndërrojë mjedisin shkollor, pra të transferohet në një shkollë tjetër, është përfundimi i grupit të punës të formuar nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës, i cili monitoroi sjelljen e nxënësit problematik nga shkolla fillore „Llazo Angellovski“ në Aerodrom të Shkupit. Këtë informacion e morëm nga Avokati i Popullit, i cili e kishte marrë në një bisedë zyrtare me një përfaqësues të Ministrisë më 30 prill të këtij viti. Por deri sa të bëhet transferimi, fëmija do të ndjekë mësimin në të njëjtën shkollë dhe duhet të shoqërohet nga profesionistë nga shkolla të tjera të komunës së Aerodromit.

Qëndrimi i grupit të punës është që fëmija të ndërrojë mjedisin shkollor, por kjo nuk është procedurë e thjeshtë. Kërkon që komuna të gjejë një shkollë ku nxënësi mund të transferohet, duke marrë parasysh plotësimin e ekipit mbështetës të shkollës, numrin e paraleleve dhe numrin e nxënësve në çdo paralele, si dhe caktimin e një mësuesi kujdestar me kompetenca të forta, i cili mund të mbështesë sa më mirë si këtë nxënës, ashtu edhe nxënësit e tjerë, me qëllim integrimin e tyre.

Herën e fundit që zyra e Avokatit të Popullit bisedoi me telefon me zv. drejtorin e shkollës „Llazo Angellovski“, para fundit të vitit shkollor, iu tha se ishte vërejtur një përmirësim në sjelljen e fëmijës – konkretisht, fëmija nuk shfaqte më agresion fizik, por ende ishte verbalisht agresiv. Çdo ditë fëmija sulmonte nxënësit e tjerë, stafin mësimor dhe atë mbështetës, duke përdorur sharje dhe fyerje. Qendra për Punë Sociale informohej rregullisht për këtë.

Një problem tre vjeçar

Shokët e klasës së fëmijës me probleme në sjellje kanë pësuar një formë dhune gjatë tre viteve të fundit, megjithëse për rastin u fol publikisht vetëm në fund të vitit 2024. Gjërat nisën të zbërtheheshin pasi prindërit në shkollën fillore „11 Tetori“ në komunën e Qendrës bojkotuan mësimin, duke kundërshtuar transferimin e fëmijës në shkollën e tyre për shkak të sjelljes së tij problematike. Atëherë nisën debatet se ku duhet të mësojë fëmija. Prindërit nga shkolla e vjetër, të cilët prej vitesh u kërkonin autoriteteve një zgjidhje, ngritën zërin dhe nuk donin që fëmija të mësonte sërish me fëmijët e tyre pas gjithçkaje që kishin kaluar. Ky rast hapi kutinë e Pandorës: autoritetet ia kalojnë përgjegjësinë njëri-tjetrit, por nuk kanë kërkuar përgjegjësi brenda radhëve të tyre – a ka dështuar ndonjë nga punëtorët e tyre?

Këshilli i Prindërve i shkollës fillore „Llazo Angellovski“ iu drejtua ministres së Arsimit dhe Shkencës me një letër të hapur, duke i kërkuar një zgjidhje që, siç thanë, do të mbronte fëmijët e tyre. Ata pyetën deri kur fokusi do të ishte te një nxënës në krahasim me 1.510 nxënës, dhe deri kur do të frikësoheshin nga disa prindër nga pozita e pushtetit, përmes të njohurve të tyre në sistem që ua plotësojnë dëshirat.

Reaguan edhe prindërit e nxënësit të klasës së tretë, duke u ankuar se fëmija i tyre ishte viktimë, dhe parashtruan ankesa në Komisionin për Parandalim dhe Mbrojtje nga Diskriminimi dhe te Avokati i Popullit.

Por si është e mundur që një rast i tillë të zgjasë tre vjet pa që askush të gjejë zgjidhje? Nga shkolla nuk morëm përgjigje. Komuna e Aerodromit, e cila mbikëqyr shkollën, emeron drejtorin dhe punëson stafin, u përgjigj se nuk ka faj. Prej disa vitesh, bashkë me shërbimet mbështetëse të shkollës, kishte punuar për gjetjen e një zgjidhjeje për rastin brenda kompetencave të saj. Ajo drejtoi gishtin nga institucionet e pushtetit qendror, të cilat, sipas saj, nuk treguan interes.

Por tani kanë shpresë, sepse kanë marrë mbështetje nga udhëheqja e re e Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës dhe e Ministrisë së Politikës Sociale.

Inspektorati Shtetëror i Arsimit, nga ana e tij, thotë se as ai nuk ka faj dhe se në rast janë ndërmarrë disa masa në përputhje me ligjin, të cilat fatkeqësisht nuk dhanë efekt. Prandaj në Ministrinë e Arsimit u formua një komision ndërdisiplinor dhe u hartua një plan veprimi.

A është fajtore Qendra Ndërkomunale për Punë Sociale në Shkup?

Ministria e Politikës Sociale, Demografisë dhe Rinisë na tha se Qendra Ndërkomunale për Punë Sociale në Shkup e ka trajtuar rastin e të miturit në përputhje me kompetencat e saj dhe me Ligjin për drejtësi për fëmijët. Ajo zbatoi masa ndihme dhe mbrojtjeje me prindërit dhe fëmijën, dhe pas një rivlerësimi u shqiptua masa e mbikëqyrjes mbi ushtrimin e së drejtës prindërore.

Pavarësisht përgjigjes që na dhanë, pasi rasti u bë publik në dhjetorin e kaluar, ekipi profesional që e trajtonte u ndërrua. Këtë e vërejti edhe zyra e Avokatit të Popullit, e cila kërkoi arsyen.

„Një nga pyetjet tona në letrën e fundit drejtuar institucionit vitin e kaluar ishte që të shpjegonin arsyet – nëse ishte ngaqë kishin konstatuar, si të thuash, se rasti nuk ishte trajtuar plotësisht, se nuk ishin marrë të gjitha masat për të parandaluar situatën që u krijua. Megjithatë, morëm përgjigje se kjo nuk kishte lidhje me rastin, por se për arsye organizative brenda institucionit kishte pasur një rishpërndarje – ekipi profesional mori detyra të tjera dhe u formua një ekip i ri profesional, i cili, për të qenë të drejtë, të paktën duke gjykuar nga përgjigjet e gjera që na dërguan, e ka shqyrtuar rastin që shumë më herët, duke filluar nga marrëdhëniet e fëmijës në kopsht, në shkollë dhe në mjedisin ku jeton“, thotë zv. Avokatja e Popullit Vaska Bajramovska-Mustafa.

Bajramovska-Mustafa konfirmon se një ankesë nga prindërit e nxënësit të klasës së tretë u arriti para Vitit të Ri, por ajo e njeh rastin prej tre vitesh, që kur fëmija filloi klasën e parë, kur nisën të vinin ankesat e para nga prindërit e shokëve të klasës për sjelljen agresive dhe antisociale. Sipas përgjigjes së shkollës, nuk kishte pasur provokim nga nxënësit e tjerë për sjelljen e fëmijës.

„Sipas provave të dorëzuara te Avokati i Popullit, është bërë punë këshilluese me prindërit, është bërë vlerësim – pra inspektim i mjedisit familjar – është vendosur kontakt me shkollën dhe janë marrë informacione për marrëdhënien me shërbimet mbështetëse. Ata konstatuan se kjo është një familje që kujdeset për fëmijën, prindër të kujdesshëm, pa neglizhim dhe pa dhunë që mund të shkaktonte sjellje të tillë, dhe se, duke pasur parasysh moshën e fëmijës – fëmija atëherë ishte 6–7 vjeç, në fillim të vitit shkollor – rasti do të ndiqej në bashkëpunim me shërbimet mbështetëse të shkollës dhe do të merreshin masa për të zgjidhur të gjitha problemet hap pas hapi. Bazuar në këto përgjigje, shkolla, natyrisht, vepronte dhe merrte masa të përshtatshme në kontaktet me prindërit. Nuk do të hyj në atë se sa bashkëpunues ishin, duke pasur parasysh se një palë jepte një përgjigje e pala tjetër një tjetër, e kështu me radhë. Situata përfundoi me tërheqjen e një numri të madh nxënësish nga klasa, dhe informacioni i fundit që morëm nga prindërit e shqetësuar me siguri ngre alarmin se një sjellje e tillë shkaktoi, ndër të tjera, frikë dhe panik te nxënësit, sepse nuk ka nxënës pa terapi ose diagnozë për shkak të asaj sjelljeje. Kjo është alarmante dhe me siguri tregon nevojën për një qasje tjetër. Sepse nuk mund të thuash se është bërë gjithçka dhe se nuk ka problem, ndërkohë që ke një rast që tregon problem dhe shkakton probleme. Nuk ka logjikë dhe nuk ka justifikim për të pohuar se mund të konfirmohet vërtet që autoritetet kanë marrë të gjitha masat për nxënësin“, shpjegon Bajramovska-Mustafa.

Për ministren e Arsimit, Vesna Janevska, problemi nuk është fëmija, por sistemi, i cili nuk është i përgatitur të përballet me problemet që lindin brenda tij. Ministria vlerëson se kompetencat e saj në këtë rast janë më të voglat, dhe se shkolla, komuna dhe shërbimet sociale kanë kompetenca shumë më të mëdha.

Gjorgji Ilievski, ish-inspektor në Inspektoratin Shtetëror të Arsimit, thotë se kur ka problem dhe askush nuk është fajtor, kjo është ajo që ndodh në shtetet e korruptuara. Jo vetëm për këtë rast konkret, por për të gjitha incidentet fatkeqe të bullizmit në shkollat e vendit, ai thotë se institucionet arsimore meritojnë notë negative për mënyrën si përballen me dhunën mes bashkëmoshatarëve.

„Duhet të parandalohet, që të mos ndodhin gjëra kaq katastrofike. Nëse vazhdojmë kështu, do të ndodhë vazhdimisht e njëjta: institucionet do të dështojnë, e pastaj do të kërkojmë ku është problemi – pse ky drejtor veproi ashtu – dhe do ta thërrasim, në vend që, siç them unë, ta ndëshkojmë për sjelljen joprofesionale dhe ta shkarkojmë. Pavarësisht nëse është drejtor, pedagog, psikolog, mësues apo ministër. Në shtetet normale juridike, kur ndodhin gjëra të tilla, ministri i Arsimit dhe Shkencës ose i Punës dhe Politikës Sociale jep menjëherë dorëheqje, ose e japin zyrtarë të tjerë të lartë. Do të fillojmë punën dhe në fund do të dalë se fajtore ishte pastruesja. Nuk mund ta dish ku është faji nëse gjërat nuk janë të organizuara mirë. Ne nuk jemi të organizuar mirë – në teori jemi të rregulluar mirë, por kemi zbatim të dobët; ana praktike është e lënë pas dore. Dhe pastaj përfundojmë në një situatë pa rrugëdalje“, thotë Ilievski.

Roli i mediave

Rasti tre vjeçar u bë i njohur vetëm pasi mediat raportuan për të. Për këtë arsye, një nga gjërat që theksuan prindërit e fëmijës ishte se fëmija është viktimë veçanërisht e mediave. Por Katarina Sinadinovska, gazetare dhe ish-kryetare e Këshillit të Etikës në Media, thotë se në këtë rast mediat, si rrallë herë më parë, u treguan në lartësinë e detyrës duke mbrojtur identitetin e të miturit.

„Në fund të fundit, bëhet fjalë për një fëmijë; ajo ndjeshmëri duhet të jetë e pranishme dhe duhet të respektohen edhe të drejtat e fëmijës. Këtu patjetër duhet të ketë raportim të ndjeshëm, por raportimi i ndjeshëm nuk do të thotë shtrembërim i së vërtetës apo fshehje e fakteve të caktuara. E kuptoj se si prindër të gjithë jemi të ndjeshëm për fëmijët tanë dhe askush prej nesh nuk do të donte të ishte në një situatë të tillë, por mendoj se presioni publik mund të jetë edhe i dobishëm – mund të përdoret për ta ndriçuar plotësisht rastin, për ta ndihmuar fëmijën, për të qetësuar prindërit e tjerë. Mendoj se komunikimi është absolutisht i domosdoshëm, dhe mediat madje mund të ndihmojnë këtu“, thekson Sinadinovska.

Rasti i nxënësit të klasës së tretë në „Llazo Angellovski“ është më shumë se një incident i izoluar – është pasqyrë e një sistemi që nuk i njeh problemet me kohë, nuk reagon në mënyrë të koordinuar dhe nuk merr përgjegjësi. Ndërsa institucionet ia hedhin fajin njëra-tjetrës, pasojat i ndiejnë si fëmija, ashtu edhe shokët e tij të klasës. Me përfundimin e vitit shkollor, pyetja kyçe mbetet – çfarë ndodh nga shtatori, dhe a do të ketë më në fund një plan të qartë, mbështetje konkrete dhe përgjegjësi për seriën e dështimeve institucionale.

Këtë përmbajtje e përgatiti Instituti për Studime të Komunikimit.

Gazetare: Natasha Jançiq Menkovski

Kameraman: Sllagjan Milloshevski

Montazhi: David Milloshevski

Histori të lidhura (në maqedonisht):

Viktimat e dhunës mes bashkëmoshatarëve sulmohen edhe kur flasin publikisht për të

Dhuna mes bashkëmoshatarëve: Strategji gjithëpërfshirëse në vend të masave ad hoc

Shkollat nuk marrin mbështetje nga institucionet për mbrojtje nga dhuna mes bashkëmoshatarëve

Ekzistojnë dy organe shtetërore kundër dhunës mes bashkëmoshatarëve për të cilat nuk kemi dëgjuar kurrë

Ku mund të denoncohet dhuna mes bashkëmoshatarëve?

Si ta kuptoj nëse fëmija im është viktimë e dhunës mes bashkëmoshatarëve?

A mund ta denoncoj dhunën mes bashkëmoshatarëve në shkollë?

Ç’është dhuna mes bashkëmoshatarëve ose bullizmi?

Zbatimi i vazhdueshëm i Ligjit për drejtësi për fëmijët e ul delikuencën

Si mund ta mbrojmë një fëmijë nga bullizmi i fëmijëve të tjerë në shkollë?

Ky artikull është përkthyer nga maqedonishtja me ndihmën e inteligjencës artificiale (IA). Versioni origjinal në maqedonisht është i disponueshëm këtu.